de toekomst gaat over hockeysticks, technologie en de kracht van mensen

Van de week nam ik een kijkje in de toekomst.De toekomst geschetst in de film Brazil (1985) van Terry Gilliam. Technologie heeft de overhand genomen en alle processen zijn geautomatiseerd, zelfs de routine van opstaan en ontbijten in de ochtend. De mens staat in dienst van technologie en bureaucratie, en je moet oppassen geen slachtoffer te worden van de Ministerie van Informatie. De wereld is grauw, er bestaat geen groene natuur, en dit wordt goed verborgen door hoge met advertentie beplakte muren langs de wegen. Een dystopisch verhaal met een duidelijke link naar Orwell’s 1984. Dertig jaar later is het nog steeds interessant gedachtegoed. Hoe gaat onze toekomst er uit zien door nieuwe technologieën? Hoe vormen nieuwe technologieën de maatschappij waarin we leven? Welke rol speelt de mens daarin?

Dit jaar hebben relaties een boek van ons mogen ontvangen. Thank you for being late van New York Times columnist Thomas Friedman. Hij beargumenteert ook een toekomstbeeld gevormd door de komst van technologie. Eentje waar wij bij e-office groep in geloven. In dit blog mijn kijk op wat het boek ons leert en hoe ik, als e-officer, de toekomst voor me zie. Is het zo grauw als Gilliam schetst?

globale trends

Friedman’s verhaal gaat over drie hockeysticks. Nee, het is geen sportmetafoor. Het is wat hij opmerkt aan de ontwikkeling van drie globale trends op het gebied van natuur, markt en technologie. Alle drie laten een trend over tijd zien die in een grafiek de vorm heeft van een liggende hockeystick; exponentiële groei.

De meeste mensen zullen de hockeystickcurve kennen van de sterk bekritiseerde studie op gebied van klimaatverandering. Professor Michael E. Mann introduceerde in 2001 de term hockeystick voor de grafiek waarin hij de temperaturen tussen de jaren 1000 en 2000 plotte. Hierin zag hij de temperaturen vanaf 1902 omhoog schieten als de haak van de stick. Friedman ziet deze ontwikkeling bij temperatuurstijging, maar ook het verlies van biodiversiteit en de populatiegroei op onze planeet. De veranderingen in ons klimaat kunnen u niet ontgaan zijn door de heftige regenstormen en temperatuurrecords van het afgelopen jaar.

Friedman ziet de trend ook in de markt, in de vorm van globalisering. Hij heeft het dan over digitale globalisering. Denk aan de ontwikkeling van digitale platformen die mensen wereldwijd verbindt, zoals Twitter, PayPal, Uber en AirBnb. Services die ons met elkaar verbinden schieten vanaf 2005 als paddenstoelen uit de grond, met exponentiële groei. Mede door de groei van technologie zorgt deze digitalisering voor een wereldwijd netwerk tussen mensen. We staan binnen milliseconden in verbinding met mensen aan de andere kant van de wereld. Sorry honey, I shrunk the world!

Moore’s law

Dan is daar nog technologie. Een trend die we volgens mij allemaal door het plafond zien gaan door de opkomst van robotica en artificial intelligence. Friedman refereert hier aan Moore’s Law. Gordon Moore, ontwikkelaar bij Intel, voorspelde in 1965 dat de snelheid en kracht van een microchip elke 24 maanden zal verdubbelen. Dit houdt tot op de dag van vandaag min of meer stand. Zet deze exponentiële groei van rekenkracht van computers in een grafiek over tijd en het vertoont de vorm van een liggende hockeystick.

schaakbord

Friedman stelt dat deze acceleraties zich allemaal tegelijk voordoen en elkaar zelfs versterken. Als illustratie van de snelheid van exponentiële groei vertelt Friedman het verhaal van de uitvinder van het schaakbord. De mythe gaat dat de koning de maker van dit wit-zwart geblokte bord wilde bedanken voor de uitvinding en hem vroeg wat hij hiervoor terug wilde. ‘Ik wil alleen maar mijn familie voeden’, zei de schaakbord-uitvinder. ‘Leg op het eerste vlak van het bord 1 korrel rijst, op het tweede vlak 2, op de derde 4, daarna 8 en zo verdubbelend tot het laatste 64ste vlak op het bord.’ ‘Geen probleem’, zei de koning, denkend dat het geen enorme investering zou zijn. Tot zijn rekenmeesters terugkwamen met het resultaat van deze verdubbeling. Het drieënzestig keer verdubbelen van één rijstkorrel dreef de koning zijn faillissement in. Het komt namelijk uit op 18 triljoen rijstkorrels, vele malen meer dan de huidige wereldproductie aan rijst!

Wat betreft de exponentiële groei van de drie acceleraties (technologie, markt en natuur) stelt Friedman dat we op dit moment op de tweede helft van het schaakbord zijn beland. Daar waar de getallen heel groot beginnen te worden en waar situaties ontstaan die we niet eerder hebben meegemaakt. Denk aan de hoeveelheid regen die met bakken uit de lucht komt, zelfrijdende auto’s die op hoge snelheid ontwikkeld worden en bedrijven die succesvol zijn met een product dat ze niet bezitten, zoals AirBnb en Uber.

het oog van de orkaan

Oké, dus veranderingen gaan snel. Dat merken we denk ik allemaal. Ik ben waarschijnlijk niet de enige die toegeeft moeite te hebben om het allemaal bij te houden. Om focus te houden. Om alle binnenkomende mailtjes en berichtjes te lezen én daarop te reageren. Maar Friedman benadrukt nog eens dat het écht snel gaat en dat het alleen maar verder zal versnellen. Het zijn geen acceleraties waar we even doorheen moeten om daarna te rusten, er is geen stilte na de storm. Het is een windstorm die zich vormt tot een orkaan. Een orkaan die alleen maar sneller gaat draaien. Om niet meegetrokken te worden met de orkaanwind moet je in het oog zitten, stelt Friedman, in het midden van de orkaan waar het windstil is. We moeten op zoek naar nieuwe manieren waarop we werken, wonen en leven. Een nieuw ecosysteem, een nieuwe logica.

macht en cloud

Daarnaast ziet Friedman door de versnellingen een verschuiving van macht. Dit komt met name door de komst van de cloud. Friedman noemt het liever een supernova, want het is een sterrenwolk van enorme capaciteit en potentie. De cloud is zo hard gegroeid door twee significante momenten van prijsinstorting; glasvezelkabel in 2000 en data-opslag in 2007. Iedereen kon plots razendsnel met iedereen op de wereld verbinden en vervolgens bijna oneindig en goedkoop complexe data opslaan. Friedman ziet hierdoor een verandering van machtsposities in onze wereld. Kennis wordt voor iedereen toegankelijk en kennis is macht. Hij stelt dat macht steeds meer komt te liggen bij het individu, de machine en de crowd.

supermensen

Toekomstwetenschapper Gerd Leonhard ziet hetzelfde gebeuren. Door de komst van futuristische technologie en het wereldwijde online netwerk waarin we ons bevinden, kunnen we meer dan ooit tevoren. In een team van twee mensen bereiken we hetzelfde waar voorheen een groot team voor nodig was. We worden supermensen. Goddelijk! ‘Is God in cyber space?’ vraagt Friedman zich in zijn boek af. Antwoord: wij ZIJN god in cyber space. Eén iemand heeft de macht heeft om ons alles te vernietigen, maar gezamenlijk hebben wij de macht om alle problemen in de wereld op te lossen. Nog een reden om op zoek te gaan naar een nieuwe logica van leven.

Moeder natuur

Waar vinden we deze nieuwe logica? Friedman zoekt het antwoord bij een oude bekende. Iemand die al 4,5 miljard jaar omgaat met veranderingen en het zoeken naar balans. Hij gaat het gesprek aan met Moeder Natuur. Hij komt erachter dat ze een ondernemer is met een groot aanpassingsvermogen. Ze houdt van diversiteit en werkt altijd aan een duurzame oplossing. Geïnspireerd door Moeder Natuur, moeten bedrijven, politiek en communities ontzettend hybride zijn en de beste ideeën laten co-evolueren. Helaas is dat nu niet vaak het geval. Grote bedrijven en instituties zijn uit de grond gekomen in de jaren van de industriële en financiële revolutie. Systemen zijn ingericht op economische en technologische groei, maar dat is de vooruitgang uit de tijd van de stoommachine en niet de groei met de snelheid van vandaag.

design thinking

Mijn interpretatie is dat we meer en meer moeten ondernemen met een bottom-up aanpak. Geïnspireerd op de manier waarop startups van de grond komen met nieuwe en innovatieve ideeën. En hoe groepen burgers wijkinitiatieven starten om een probleem in de buurt vindingrijk op te lossen. Daar zien we de principes van design thinking (meer daarover hier) in de praktijk; het doorgrondig begrijpen van het vraagstuk levert ons waardevolle en creatieve oplossingen in plaats van complexe en inspiratieloze producten. Niet lang geleden ben ik begonnen met een cursus improvisatietheater en daar vind ik soortgelijke principes terug. Accepteer wat er is en gebruik het. Doe en durf fouten te maken. Anticiperen en aanpassen, zoals Moeder Natuur dat doet, is een belangrijk onderdeel van improvisatie en design thinking.

Steeds meer mensen nemen het heft in eigen handen om op deze manier creatieve en duurzame oplossingen te vinden met wat er wél is. Het heft in eigen handen nemen gaat door de technologische ontwikkeling steeds makkelijker, omdat de macht naar het individu is verschoven en kennis in handbereik is.

Friedman geeft aan hoe belangrijk het is dat we de macht die ons nu toekomt goed inzetten in deze wereld. Wij kunnen bepalen hoe onze toekomst eruit komt te zien. Laten we Trump de klimaatakkoorden van zich af schuiven? Hoe komt onze wereld eruit te zien als we ons laten leiden door technologie? De dystopia van Brazil herinnerde me hoe grauw en onmenselijk onze toekomst er dan uit kan zien. Friedman hecht groot belang aan onze waarden, onze menselijke passie en gevoel voor ethiek, willen we dit voorkomen.

machines gaan winnen (maar niet op elk terrein)

Leonhard trekt dezelfde conclusie. Op het vlak van data en informatie zal de machine van ons winnen. Computers kunnen exponentieel groeien, maar de menselijke brein ontwikkelt zich lineair. Wij kunnen (helaas?) niet zo maar een geheugenkaart implementeren en zullen dus nooit concurreren met computers op dat gebied. Echter, als niet gaat om data, informatie, kennis, maar om wijsheid, om ethiek en creativiteit dán kunnen wij als mens de toekomst vormgeven. Emotionele intelligentie is wat onze toekomst menselijk maakt.

creativiteit

Volgens mij betekent het teruggaan naar de basis. Wie zijn wij, als mens? Wat zijn onze drijfveren? Wat zijn onze passies? Wat mij betreft betekent dit dat ik kies voor voldoening in mijn werk in plaats van geld. Dat we met elkaar communities vormen vanuit een passie om iets op te lossen. Dat sommige projecten ons geen geld opleveren maar voldoening en dat we door het basisinkomen (meer daarover) in staat zijn om deze keuzes te kunnen maken. Dat we onze talenten inzetten samen met mensen uit hele andere sociale kringen. En door design thinking toe te passen met nieuwe en innovatieve oplossingen komen. Dat we door terug te gaan naar de basis onze hersenen stimuleren creativiteit te gebruiken in onze oplossingen.

wachttijd als cadeau

Ik geloof dat iedereen creativiteit in zich heeft, als dit maar wordt aangewakkerd. Dit brengt me ook bij de titel van het boek ‘Thank you for being late’. Wat bedoelde Friedman daarmee? Was hij blij dat de ander later kwam omdat hij zelf ook te laat was? Of is hij dankbaar dat de meeste mensen laat inzien wat de toekomst betekent voor hen, zodat zijn boodschap beter overkomt? Nee, bedankt voor te laat komen betekent letterlijk dat. Friedman zei het eens tegen iemand met wie hij een afspraak had. Want in de tijd dat hij zat te wachten op zijn gast, kon hij meeluisteren met andermans gesprekken. Kon hij zich vermaken met het bekijken van mensen die haastig langslopen. En hij kon twee belangrijke ideeën die al lange tijd vastzaten in zijn hoofd aan elkaar koppelen. Door rust te nemen kon hij observeren en zijn gedachten de vrije loop laten. Juist dan begint het brein creatieve inzichten te geven.

Wist je dat onze grote geleerden precies dat deden om met de beste oplossingen te komen? Thomas Edison ging vaker in z’n luie stoel zitten om langzaam weg te dutten. Hij hield daarbij een bos sleutels in zijn hand, want mocht hij echt in slaap vallen dan glijden de sleutels uit zijn hand op de grond. Het geluid van de vallende sleutels maakte hem weer wakker om te kunnen herinneren wat hij op dat moment had bedacht. Hij gebruikte zijn hypnagogische slaap voor creatieve ideeën (lees hier hoe dat werkt) en kreeg zo nieuwe inzichten in de probleemstelling die voor hem lag.

Alle medewerkers van e-office werd gevraagd een nieuwjaarswens voor 2017 te formuleren. Ik zei ‘verveel je!’. Laat de wereld, eens voor wat het is, zet je technologie (lees: mobiele telefoon) uit en staar in het niets. Zoals Friedman dat ook zegt; reflect, rethink, re-imagine. Wees creatief, improviseer en kom met de beste, innovatieve ideeën voor 2017.

Laat (graag gedaan), maar gemeend; gelukkig nieuwjaar!

AskApp: de optimale inzet van brains

Klantverhaal

AskApp: de optimale inzet van brains

Natuurlijk weet je precies welke kennis en expertise jouw collega’s hebben, waar ze goed in zijn en wat er in hun hoofd omgaat. Hierdoor ontwikkelt jullie organisatie zich razendsnel; als er een goed idee is en je hiervoor aanvullende hulp

lees verder
OOZ: digitale werkplek voor 41 scholen

Klantverhaal

OOZ: digitale werkplek voor 41 scholen

Met 41 scholen, meer dan 1400 medewerkers en ruim 11.000 leerlingen is OOZ (Stichting Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio) een grote netwerkorganisatie in de regio Zwolle. Om onderlinge kennisdelingen en samenwerking te vergemakkelijken is een portaal ingericht op basis van

lees verder
first principle in 2018

blogpost

first principle in 2018

Het nieuwe jaar is alweer meer dan een week onderweg en iedereen moet weer even wennen aan het werkritme na alle feestdagen. Iedere keer zie je toch weer dat het afsluiten van een jaar en het starten van een nieuw

lees verder
feedback